Sahte İçki Tehdidini Ortadan Kaldırmanın Teknolojik Yolu
Türkiye’de sahte alkol kaynaklı ölümler, yıllardır toplumun gündeminde önemli bir yer tutuyor. Ucuz fiyatları nedeniyle tercih edilen kaçak içkiler, metil alkol zehirlenmesiyle birçok insanın hayatına mal olurken, bazıları kalıcı hasarlarla yaşam mücadelesi veriyor. Ancak bu trajedilerin önüne geçebilecek bir çözüm, aslında uzun süredir elimizin altında!
Darphane tarafından geliştirilen Bandrollü Ürün İzleme Sistemi (BÜİS) mobil uygulaması, akıllı telefonlara ücretsiz olarak indirilebiliyor. Bu uygulama, içki şişelerindeki bandrolleri tarayarak ürünün sahte olup olmadığını anında tespit edebiliyor.
Peki, herkesin cebinde bir akıllı telefon varken ve bu uygulama yıllardır mevcutken neden hâlâ yeterince kullanılmıyor? Uzmanlar, halkın farkındalık eksikliği ve bilinçsiz tüketim alışkanlıklarının bu durumu körüklediğini belirtiyor. “İçki sağlığa zararlı, ama hiç olmazsa öldürücü olmasın” diyerek BÜİS uygulamasını kullanmanın önemini vurgulayan uzmanlar, bir anlık dikkatle trajedilerin önüne geçilebileceğini ifade ediyor.
BÜİS NEDİR VE NASIL KULLANILIR?
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından geliştirilen Bandrollü Ürün İzleme Sistemi (BÜİS), alkollü içecekler ve tütün ürünlerinin güvenilirliğini kontrol etmek için tasarlanmış bir mobil uygulamadır. Türkiye’de satılan tüm alkollü içeceklerin üzerinde Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı (TAPDK) bandrolü bulunması yasal bir zorunluluktur. Ancak sahte alkol üreticileri, bu bandrolleri taklit ederek piyasaya ölüm saçan ürünler sürmektedir. Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılan bu bandroller sayesinde ürünlerin orijinal olup olmadığı kontrol edilebiliyor. BÜİS, bu noktada devreye giriyor; uygulama, şişedeki bandrolü telefonun kamerasıyla tarayarak ürünün orijinalliğini kontrol ediyor. Eğer bandrol sahteyse veya ürün kayıt dışıysa, uygulama tüketiciyi hemen uyarıyor. Böylece bir yudum almadan önce hayati bir riskten korunmak mümkün oluyor.
HERKESİN CEBİNDE, ANCAK YETERİNCE BİLİNMİYOR
Türkiye’de akıllı telefon kullanımı %90’ın üzerinde. Sosyal medya, oyunlar ve iletişim için telefonlarımızı elimizden düşürmüyoruz. Ancak iş, hayat kurtarmaya geldiğinde neden aynı hassasiyeti göstermiyoruz? Uzmanlar, BÜİS uygulamasının az kullanılmasının birkaç temel nedeni olduğunu belirtiyor: farkındalık eksikliği, “Bana bir şey olmaz” düşüncesi ve uygulamanın yeterince tanıtılmamış olması. Oysa sahte alkol kaynaklı ölümlerin çoğu, tüketicilerin bilinçsizce satın aldığı ürünlerden kaynaklanıyor.
SAHTE ALKOLÜN BEDELİ DAHA AĞIR
Sahte alkolün en büyük tehlikesi, içerisinde kullanılan metil alkol. Etil alkol yerine maliyeti düşürmek için kullanılan bu madde, son derece toksik ve ölümcüldür. Metil alkol zehirlenmesi, ilk birkaç saat içinde baş dönmesi, mide bulantısı ve görme bozuklukları ile kendini gösterir. Ancak belirtiler fark edilmez veya ciddiye alınmazsa, birkaç saat içinde körlük, organ yetmezliği ve ölümle sonuçlanabilir. Türkiye’de son yıllarda sahte alkol kaynaklı ölümlerin artması, bu konunun aciliyetini bir kez daha gözler önüne seriyor.
Örneğin, 2024’ün sonlarında sadece İstanbul’da sahte içki tüketimi nedeniyle onlarca kişi hayatını kaybetti, yüzlercesi hastanelik oldu. Türkiye’de son bir ayda sahte içki nedeniyle 100’den fazla kişi hayatını kaybetti. Bu vakaların çoğu, güvenilir olmayan yerlerden alınan içkilerden kaynaklandı. Halbuki BÜİS uygulamasıyla yapılacak basit bir kontrol, bu trajedilerin önüne geçebilirdi.
UYGULAMANIN EKSİKLERİ VAR MI?
BÜİS uygulaması her ne kadar hayat kurtarıcı bir çözüm sunsa da, bazı eksiklikleri yok değil. Kullanıcı yorumlarına bakıldığında, zaman zaman teknik sorunlar yaşandığı, uygulamanın bazı bandrolleri okuyamadığı veya yavaş çalıştığı belirtiliyor. Ayrıca uygulamanın arayüzü bazı kullanıcılar için yeterince kullanıcı dostu bulunmuyor. Ancak bu sorunlar, uygulamanın temel işlevini gölgede bırakacak kadar büyük değil. Uzmanlar, bu tür eksikliklerin giderilmesi için düzenli güncellemeler yapılmasını ve uygulamanın daha geniş kitlelere ulaştırılması için farkındalık kampanyaları düzenlenmesini öneriyor. Örneğin içkilerin ve tütün mamüllerinin üzerine BÜİS ile kontrol edin yapıştırmaları ile bu farkındalık artırılabilir.
Darphane’nin BÜİS uygulaması, sahte alkol gibi ölümcül bir sorunu çözmek için geliştirilmiş güçlü bir araç. Ancak bu aracın etkili olabilmesi, bizim onu kullanmamıza bağlı. Alkol tüketimi kişisel bir tercih olabilir, ama hiç kimsenin bu tercihi yüzünden hayatını kaybetmesi ya da sağlığını yitirmesi kabul edilemez.